Gökbilimciler, J0705+0612 isimli bir yıldızda gözlenen sıra dışı parlaklık düşüşünü incelerken son derece farklı bir keşfe imza attı. Araştırma takımı, yıldızın önünden geçen ve yaklaşık 200 milyon kilometre genişliğe ulaşan devasa bir toz ve gaz bulutu tespit etti. Fakat asıl gizem, bu bulutun nasıl oluştuğu ve hangi cisme bağlı olduğu sorularında yatıyor.
Ölçümler, bulutun J0705+0612 sisteminin dış kısımlarında dolanan öteki bir cisimle kütleçekimsel olarak bağlı olduğunu gösteriyor. Bu cismin ne olduğu şimdi bilinmiyor lakin yapısı itibariyle bulutu bir ortada tutabilecek kadar kütleli olması gerekiyor. Araştırmacılara nazaran kelam konusu obje, en az birkaç Jüpiter kütlesine sahip olmalı. Muhtemel adaylar ortasında dev bir ötegezegen ya da çok düşük kütleli bir yıldız bulunuyor.
Astronomide seçkin rastlanan bir oluşum
Eğer bu cisim bir yıldızsa, gözlemlenen yapı “ikincil çevresel disk” olarak isimlendirilen, ikili yıldız sistemlerinde daha küçük eşin etrafında dönen bir enkaz diski olabilir. Şayet bir gezegense, bu defa karşımıza nadiren gözlemlenen bir gezegen etrafı diski çıkıyor. Her iki senaryo da epey nadir; çünkü bir yıldızın, diğer bir cismin diski tarafından direkt örtülmesi astronomide pek sık rastlanan bir durum değil.
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, bulutun kimyasal içeriği oldu. Grup, yapılan spektroskopik müşahedeler sayesinde bulutta kalsiyum ve demir üzere metaller tespit etti. Astronomide “metal” terimi, helyumdan ağır tüm elementleri kapsıyor. Üstelik bilim insanları, gazın üç boyutlu hareketini de direkt ölçmeyi başardı. Bu ölçümler, bulutun içinde metal yüklü rüzgârların estiği son derece dinamik bir ortam olduğunu ortaya koydu.
Gözlemler, bulut ile J0705+0612’nin birbirinden bağımsız hareket ettiğini de gösteriyor. Rüzgarın istikameti, suratı ve kararmanın mühleti birlikte değerlendirildiğinde, yıldızın önünü kapatan yapının, sistemin kenarlarında dolanan öteki bir cismin diski olduğu fikri güç kazanıyor. Araştırmacılar, bu ölçümleri Gemini Gözlemevi’ndeki yüksek çözünürlüklü GHOST spektrografı sayesinde gerçekleştirdiklerini ve benzeri bir sistemde bunun daha evvel yapılamadığını vurguluyor.
Peki bu bulut nasıl oluştu?
Ekip, kızılötesi ışıkta tespit edilen fazlalığın ekseriyetle genç yıldızların etrafındaki gezegen oluşum disklerine işaret ettiğini belirtiyor. Fakat J0705+0612 iki milyar yıldan daha yaşlı. Yani bu bulut, yıldızın gençlik periyodundan kalma bir artık olamaz. En güçlü senaryoya nazaran, sistemin dış bölgelerinde iki gezegenin şiddetli bir çarpışma yaşaması, devasa ölçüde toz ve enkazın uzaya saçılmasına yol açmış olabilir.
Araştırmacılara nazaran bu olay, olgun gezegen sistemlerinin bile hala dramatik ve yıkıcı süreçler yaşayabildiğini gösteriyor. Kozmosun durağan değil; daima bir oluşum, yıkım ve dönüşüm öyküsü olduğunun canlı bir örneği de diyebiliriz.
