Edirne’de, UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ndeki Selimiye Mescidi’nde, tartışmalara bahis olan yeni kalem işi uygulamalarıyla ilgili Edirne Yönetim Mahkemesi’nin yürütmeyi durdurma kararına karşı yapılan itiraz, Bölge Yönetim Mahkemesi tarafından reddedildi. Kararda; eldeki somut katmanın varsayımlar üzerine yok edilmesinin onarım etiğine ve müdafaa kuramına alışılmamış olduğu belirtildi.
Mimar Sinan’ın ‘ustalık eserim’ dediği Selimiye Camisi’nde, 2023 Haziran’da Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu onayıyla ana kubbe kalem işleri uygulaması başlatıldı.
Kalem işleri uygulaması 2024 yılında tamamlanırken, bu süreçte çizgi ve tezyinat uzmanlarından oluşan Selimiye Camii Tetkik ve Tahkik Heyeti tarafından mevcut projeye 2024 yılının Şubat ve Mayıs aylarında 2 sefer itiraz edilerek, yeni kalem işi projesi teklifinde bulunuldu.
Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu heyetin tekliflerini reddetti. Şura, heyetin yaptığı 3’üncü itirazı dikkate alıp, tarihi mescitteki kalem işi uygulamalarını ‘hatalı’ olduğu gerekçesiyle iptal etti. Bunun üzerine Selimiye Camisi’nin ana kubbesindeki kalem işleri için 29 Temmuz’da hazırlanan yeni proje uygulanmaya başlandı. Bu kapsamda son onaylanan proje ile kubbedeki mevcut 18’inci yüzyıla ilişkin kalem işi katmanı kaldırılıp, yeni çalışma başlatıldı.
MAHKEMEDEN YÜRÜTMEYİ DURDURMA KARARI
Tarihi mescitte, mevcut 18’inci yüzyıla ilişkin kalem işlerinin yanılgılı olduğuna yönelik savın bilimsel bilgilerden mahrum olduğu gerekçesiyle TMMOB Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi tarafından, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ilgili Edirne Yönetim Mahkemesi’ne yürütmeyi durdurma davası açıldı. Açılan davada münasebet olarak, hem Yüksek Kurul’un hem de Bölge Kurulu’nun bilimsel asıllara nazaran karar vermek zorunda olduğu, süreçlerin haksız ve hukuka karşıt olduğu ileri sürüldü. Bölge Yönetim Mahkemesi, geçen yıl 26 Eylül’de toplanarak davayı görüştü. Duruşmada orta kararını açıklayan mahkeme; davalı Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden savunma ve evrakların yanıtlarını göndermeleri için 30 gün müddet vererek, yürütmeyi durdurma kararı aldı. Mahkeme mevzuyla ilgili kesin kararını kasım ayında açıklayarak, Selimiye Mescidi’nin ana kubbe, yarım kubbeler ve harim kısmı için hazırlanan yeni kalem işi projesine ilişkin Koruma Kurulu kararlarının yürütmesinin durdurulmasına hükmetti.
YÜRÜTMEYİ DURDURMAYA İTİRAZA RET
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Edirne İdare Mahkemesi’nin yürütmeyi durdurma kararının iptali için İstanbul Bölge Yönetim Mahkemesi’ne başvurdu. İtirazı görüşen 4’üncü İdari Dava Dairesi, bakanlığın yaptığı itirazı reddetti. Mahkeme münasebetinde, caminin ana kubbe ve harim kısmındaki mevcut kalem işi bezemelerin yaklaşık 200 yıllık bir geçmişe sahip, nitelikli birer tarihi evrak olduğunu, 16’ncı yüzyıldaki özgün bezemelere dair ise somut bir çizim yahut ispat bulunmadığını belirtti. Kararda, eldeki somut katmanın varsayımlar üzerine yok edilmesinin onarım etiğine ve müdafaa kuramına karşıt olduğunu belirtildi. Yapının 2011 yılında UNESCO listesine mevcut haliyle kaydedildiği hatırlatılan kararda, bilimsel destekten mahrum bu müdahalenin eşsiz bir kültür varlığı üzerinde telafisi imkansız ziyanlar doğuracağı tabir edildi.
‘KARARDAN SEVİNÇLİYİZ’
TMMOB Mimarlar Odası Edirne Vilayet Temsilcisi Atilla Ergin, mahkeme kararının odanın isteği doğrultusunda sonuçlandığını belirterek, “Selimiye’nin UNESCO Dünya Miras Listesi’nden atılma tehlikesi ortadan kalkmıştır. Daha evvel yürütmeyi durdurma kararı verilmişti. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürütmeyi durdurma kararına verdiği itirazla bir arada açılan evrakta olay sonlandırılmış oldu. Çok sevinçliyiz. Hepimize güzel olsun” dedi.
Selimiye Camisi’nde onarımda sona yaklaşıldığını da söyleyen Ergin, “Restorasyon da bitmek üzere. Bittikten sonra Selimiye hem ibadete hem de ziyarete açılacağı için nelerin yapılıp yapılmadığını göreceğiz lakin onarımı gerekliydi. Yalnızca onarım projelerinin hazırlanması 2 yıl sürmüştü. Onarımı da yaklaşık 2 yıldır sürüyordu. 4 yıllık bir sürecin sonuna gelindi. Kentimiz için âlâ bir adımdı. Onun paralelinde birçok tarihi binalarımızın, sivil mimari yapılarımızın onarımı da sürüyor. Edirne’nin bir tarih kenti olduğu daha somut olarak görünüyor” diye konuştu.
