Kulaktan dolma bilgiler aşı korkusuna yol açıyor

Didem SEYMEN – Kanser olmak istemiyoruz lakin dünyada HPV’nin neden olduğu kanserden koruyacak aşıyı da olmak istemiyoruz. Bunun tek nedeni, kulaktan kulağa yayılan kent efsaneleri… 4 Şubat Dünya Kanser Günü nedeniyle rahim ağzı kanserine karşı esirgeyici bir yol olan aşılar konusunda Acıbadem Üniversitesi Bayan Hastalıkları ve Doğum- Jinekolojik Onkoloji Cerrahisi Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mete Güngör’den bilgi aldık…

■ HPV aşısı dünyada rahim ağzı kanserinden koruyan tek aşı mı?

Kesinlikle! Şöyle düşünebilirsiniz; yaklaşık 200 farklık kanser çeşidi var. Ama tedbire yolu yok! İşte bunlardan bir tanesi, HPV’ye bağlı kanserler ki, aşı ile önlenebilir… Bunu söylemek bile kulağa güzel geliyor. Zira aşılar, hastalıkları önlemek ya da tam önleyemese bile, hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak üzere yapılır. Enfeksiyon etkenlerini sıhhatimizi bozmadan yok etmeye çalışıyor bedenimiz aşılar sayesinde.

■ Aşı, bedene HPV mi veriyor?

Kesinlikle hayır! Aşının içinde canlı ya da cansız hiçbir virüs yok. Sırf virüsün içinde bulunduğu kabuk diye tabir edelim, onu gönderiyor. İçi boş. Bağışıklık hücrelerimiz bu kabuğu tanıyor ve gerçek virüs geldiğinde kabuğunu şahidi için çabucak akına geçip yok ediyor.

■ Aşı, HPV’nin tüm tiplerine karşı muhafaza sağlar mı?

HPV, insan papilloma virüsü olarak bilinen ve 200’den fazla tipi bulunan çok yaygın bir virüs kümesidir. Kimi tipleri zararsızken kimileri kansere yol açabilir. Aşılar yüksek riskli kabul edilen tiplerine karşı korur. Günümüzde aşılar 9 HPV tipine karşı hami. Bunların 7’si, yüksek tipli HPV’ler yani rahim ağzı kanserine yol açabiliyorlar. 2 tanesi ise siğil yapan HPV. Bu 9 tipine karşı korunmuş olursunuz lakin yüzde yüz değil. Tekrar çok az görülen lakin tekrar kanser yapan HPV tipleri var. O yüzden koruyuculuğu yüzde 90 diyoruz.

■ Daha evvel HPV enfeksiyonu geçirmiş şahıslar de aşı olmalı mıdır?

Elbette… Daha evvel geçirdiği enfeksiyonun hangi HPV tipine karşı olduğunu bilmiyoruz. Bilsek bile, farklı tiplerinden kaynaklanan yeni bir enfeksiyon olabilir. Ayrıyeten az görülen ve kanser yapan tiplerine karşı yüzde yüz müdafaa sağlanamadığı için yeniden Pap-smear ve HPV DNA testleri yaptırılmalı.

■ Aşı sadece kız çocuklarına mı yapılmalı?

Hayır! Bu çok yanlış bir inanış. Kız çocukları rahim kanseri olur, o vakit sırf onlara yapılsın fikrinin hiçbir bilimsel desteği yok. Erkekler bu virüsü bulaştırabiliyor ve birebir vakitte kendisine bulaşan virüs nedeniyle kansere yakalanabiliyor. Bu nedenle hem kız, hem erkek çocuklarına aşı yapılmalı. Çocukluk periyodunda yapılmadıysa bile, erkekler de yetişkinlik devrinde olabilirler. 3 doz aşı ile onlar da korunabilirler.

■ HPV aşısı dünyada hangi ülkelerde uygulanıyor?

Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) datalarına nazaran, HPV aşısı giderek daha fazla ülke tarafından ulusal aşı takvimine dahil ediliyor. 2024 prestijiyle 147’den fazla ülke, HPV aşısını çocukluk aşı takvimine ekledi. Aşı programlarını uygulayan ülkeler ortasında Avustralya, İsveç, Kanada, Almanya, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri üzere yüksek gelirli ülkeler bulunuyor. Son yıllarda Çin, Nijerya, Endonezya üzere büyük nüfuslu ülkeler de aşı programlarına HPV aşısını ekledi.

Kanser olma riski azalır

■ Aşı herkeste tıpkı gözetici etkiyi yapar mı?

Aşı, rahim ağzı kanseri olaylarının yaklaşık yüzde 90’ını önleyebilecek HPV tiplerine karşı tesirli olabilir. Lakin klinik çalışmalar, HPV aşısının bilhassa genç yaşlarda yapıldığında koruyuculuğunun çok yüksek olduğunu gösteriyor; kimi bilgilere nazaran koruyuculuk oranı yüzde 99’a kadar ulaşabiliyor. Bu yüksek koruyuculuk, aşılanmış şahıslarda HPV enfeksiyonuna bağlı kanser öncesi lezyonların ve ileride kansere dönüşme riskinin besbelli halde azalmasına yol açıyor. Aşı ve tertipli tarama birlikte uygulandığında bu hastalığı büyük ölçüde önleyebiliyoruz. Sorun, bilimin önünde değil; yanlış bilgilerin önünde duruyor. Hakikat bilgiye kulak verdiğimizde çocuklarımızı HPV’ye bağlı kanserlerden korumak mümkün

■ Rahim ağzı kanseri bir gün dünyadan büsbütün yok olacak mı?

Bütün maksat bu. Dünya Sıhhat Örgütü (WHO)’nün amacı 2030 yılına kadar dünyada 15 yaşına kadar olan tüm kız çocuklarının yüzde 90’ının aşılanmasını sağlamak. Böylelikle HPV’ye bağlı serviks kanserini ve kansere bağlı vefatları önlemek hedefleniyor. Tüm dünyada kız ve erkek çocuklarına yapılmasıyla birlikte önümüzdeki yıllarda azalarak kaybolmasını umut ediyoruz. Aslında bu hiç de yabancı olmadığımız bir kavram, çiçek aşısı da bu türlü kayboldu, neredeyse tarih oldu diyebiliriz.

Hem kız hem de erkek çocukları aşılanmalı! Kimler aşı olmalı?

Aşı, hem çocuklukta hem yetişkinlik periyodunda yapılabilir. Yani neredeyse aşı olmanın yaşı yok diyebiliriz. Ülkü olan bağışıklık karşılığının en yüksek olduğu periyot; 9-14 yaş ortasında olunması. Burada yalnızca kız çocuklarının aşı olması yetmiyor, erkek çocukları da aşılanmalı. Hem ilerde HPV nedeniyle oluşabilecek hastalıklardan korunabiliyor erkekler, hem de bulaştırma oranı düşüyor. Çocukluk devrinde 2 doz uygulanıyor. Yetişkinlik devrinde ise 3 doz. Yani 15 yaş sonrasında, 40 ya da 50 yaşında da olsanız, çekinmeden uygulayabilirsiniz.

Aşılar kısırlığa yol açmaz

■ Aşılar infertiliteye (kısırlık) yol açar mı?

HPV aşıları dünya genelinde milyonlarca doz uygulanmış ve güvenliği tekraren gösterilmiş aşılardır. İnfertileteye yol açtığına dair hiçbir bilimsel data yok. Aşının tek yan tesiri var; aşının olduğu yerde hafif kızarıklık ve yanmadır. O da hafif ve geçicidir.