HABER MERKEZİ – Türkiye’de dijital medya platformlarının ve servis sağlayıcılarının faaliyetlerini birinci sefer net bir yasal çerçeveye oturtmaya hazırlanıyor. Bilhassa Meta ve Google üzere global devlerin Türkiye’deki içerikler üzerinden milyarlarca liralık gelir elde etmesine karşın, bölgede kâfi istihdamı sağlamamaları ve içerik üreticilerine yeteri kadar hisse vermemesi üzerine başlayan “dijital kuşatma” tartışmaları, TBMM Dijital Mecralar Komisyonu’nun hazırladığı yasa taslağıyla yeni bir boyuta taşınıyor.
Komisyon Başkanı Nazım Elmas, Sabah Gazetesi’ne yaptığı açıklamalarda dijital dünyanın geleceğine ve yasanın teknik ayrıntılarına dair kritik bilgiler verdi.
“GENÇLER DİJİTAL DÜNYANIN ESİRİ OLDU”
Nazım Elmas, dijitalleşmenin yalnızca ekonomik değil, toplumsal bir risk barındırdığına da dikkat çekerek gençliğin yeni ve değerli bir yol ayrımında olduğunu belirtti. Elmas, bu durumu şu sözlerle tabir etti: “Gençlerin, dijital dünyanın bağımlısı, esiri olacak noktaya gelmeleri, kullanılmaları çok badirelere yol açıyor. Gençlik, ‘dijital dünya mı, yoksa insani dünya mı?’ diye bir tercih yapmak zorunda.”
İnsanların hayatı hissedeceği bir ömür usulüne yönelmesi gerektiğini savunan Elmas, bu sorunun tahlili için bireyden devlete kadar uzanan bir “seferberlik” davetinde bulundu. Anaokulundan üniversiteye kadar her kademede dijital şuur kazandırılmasının zarurî olduğunu vurguladı.
MİLLİ PLATFORMLAR VE SÜRATLİ AKSİYON UYARISI
Türkiye’nin dijital dünyada “pasif” pozisyondan “etkin” pozisyona geçmesi gerektiğini savunan Elmas, dışa bağımlılığı azaltacak ulusal atılımların değerine değindi: “Başka ülkelerin platformları ve oyunlarıyla saatlerce ömrünü tüketen ve para harcayan insanlarımızla pasif durumda kalmak yerine, ulusal platform, program ve ulusal oyunlarla dijital dünyada hakimiyet kurulabilir. Siyasi ve ideolojik ayrıma kapılmadan, önemli bir çalışmayla süratli olmak zorundayız.”
İÇERİK ÜRETİCİLERİ NASIL ÖDEME ALACAK?
Yasanın en çok merak edilen kısımlarından biri de içerik üreticilerinin nasıl ödeme alacağı oldu. Elmas, içerik üreticilerinin bugüne kadar ihmal edilen haklarını şu sözlerle savundu: “İnsanların ilgisini çeken içerik üretenlerin, bu üretimlerinden pratik gelir elde etmelerini hedefliyoruz. Dijital platformlar ve servis sağlayıcıları üretilen içeriklerle milyarlarca lira kazanmalarına karşın, içerik üreticileri emeklerinin karşılığını alamıyor.”
Bu mağduriyeti gidermek için yapay zeka tabanlı bir takip sistemi kurulacak. Bu sistem sayesinde, bir haber yahut içeriğin birinci sefer ne vakit ve nerede yayınlandığı tespit edilecek. İçeriği kimlerin kullandığı ve hangi platform üzerinden ne kadar trafik aldığı adım adım izlenecek.
Ayrıca içerik üreticileri (bireysel, dernek, sendika yahut meslek birlikleri) platformlarla günlük, haftalık yahut yıllık bazda telif kontratları imzalayabilecek. Telif fiyatları, tıklanma sayıları ve belirlenecek öbür kriterlere nazaran şeffaf bir şekilde hesaplanacak.
DİJİTAL TELİF KURULU DENETLEYECEK
Yasanın uygulanabilirliğini denetlemek maksadıyla “Dijital Telif Kurulu” hayata geçirilecek. Rekabet Kurumu, SPK ve Basın İlan Kurumu üzere kurumların temsilcilerinden oluşacak bu şura, platformlar ile üreticiler ortasında bir “hakemlik” vazifesi üstlenecek. Tüm tarafların dahil olabileceği bir “akredite yazılım sistemi” üzerinden tıklanma oranları ve ödeme süreçleri takip edilecek.
Hazırlanan taslağa nazaran, yükümlülüklerini yerine getirmeyen hem ulusal hem de milletlerarası platformlar için cezai müeyyideler kademeli olarak ağırlaşıyor. Haksızlık tespit edilmesi yahut kontrat ihlali durumunda Dijital Telif Kurulu yüksek dengeli para cezaları, vergi ödemeleri ve rekabet ihlalleri üzerinden ek yaptırımlar ya da ihlalin tartısına nazaran faaliyet müsaadelerinin ve lisanslarının iptal edilmesi üzere yaptırımlar uygulanabilecek.
Bu tarihi düzenleme ile Türkiye, hem milyarlarca liralık ekonomik kaçağın önüne geçmeyi hem de dijital içerik üreticilerinin haklarını global platformlara karşı yasal garanti altına almayı hedefliyor.
“SESSİZ BİR İŞGAL GERÇEKLEŞİYOR”
CNN Türk’e açıklamalarda bulunan Ali Murat Kırık, yabancı platformların Türkiye’deki faaliyetlerini sert bir lisanla eleştirdi. Platformların denetimsizliğine dikkat çeken Kırık, mevcut durumu “yeni bir hücum alanı” olarak tanımlamıştı.
“Bu platformlar toplumların algı yapısını şekillendirebiliyor, siyasi ve toplumsal tansiyonları tetikleyebiliyor ve ülkelerin iç istikrarlarına direkt müdahale edebiliyor” diyen Kırık, kelamlarına şöyle devam etti; “Yabancı medya platformlarında paylaşılan her görüntü, her görsel ve her içerik, bugün Gazze’de yalnızca bir paylaşım olarak kalmıyor. Direkt ya da dolaylı biçimde bir silaha, bir finansman kaynağına ve bir propaganda aracına dönüşüyor. Bu platformlar çatışma imgelerinden insanlık dramına kadar her içeriği algoritmalar üzerinden tıklanma, izlenme ve reklam gelirine çevirirken, ortaya çıkan ekonomik bedel emperyal güçlerin kasasına akıyor.”
Uzmanlara nazaran yabancı sanal medya ve dijital platformlar uzun yıllardır bulundukları bölgelerde sessiz bir işgal gerçekleştiriyor. Türkiye’ye yatırım da yapmıyorlar ve istihdam da sağlamıyorlar. Fakat bu ülkeden kazandıkları milyarlarca doları doğal olarak ülkelerine götürüyorlar.
