MELİSA VARDAL – Müze Gazhane’nin L binasına adım attığınızda, sizi birinci karşılayan şey ışık değil onun yokluğu. Üst yanlışsız kıvrılarak yükselen endüstriyel yapı, geçmişte İstanbul’un aydınlatma muhtaçlığını karşılayan kömür ve gaz üretiminin mekânıyken bugün karanlığı tekrar düşünmeye çağıran bir standa mesken sahipliği yapıyor.
İBB Kültür ve İBB Miras tarafından düzenlenen, küratörlüğünü Uras Kızıl’ın üstlendiği “Toz, Yıldızları Gölgede Bıraktığında” başlıklı karma stant, ışık ile karanlık ortasındaki kadim tansiyonu sadece görsel değil, bedensel ve düşünsel bir tecrübeye dönüştürüyor. Stant, 19. yüzyılın çelişkilerle örülü dünyasından yola çıkıyor. Aydınlanma niyetinin mutlak akla duyduğu inancın sarsılmaya başladığı, Sanayi Devrimi’nin ilerleme vaadi ile insanın tabiatın büyüklüğünü öne çıkarttığı bu tarihî kesit, standın kavramsal omurgasını oluşturuyor. Aydınlık ile karanlık, rasyonel olan ile sezgisel olan, insan ile insan-olmayan ortasındaki hudutlar bu stantta netleşmek yerine şuurlu olarak bulanıklaştırılıyor. İsmini hem fizikî hem de metaforik bir müsabakadan alan stant, aydınlanmayı sırf ışıkla özdeşleştiren kolaycı okumayı tersyüz ediyor. Karanlık stantta eksiklik değil, düşünme ve tahayyül için geniş bir alan olarak kuruyor kendini. Gizem Akkoyunoğlu, Ozan Atalan, Alpin Arda Bağcık, Değer Daştan, Benal Dikmen, Sinem Dişli, Başak Kaptan, Ali Miharbi, Kaan Kemal Öner, Ekin Saçlıoğlu ve Damla Sari’nin yapıtları de kömür, is, ışık, toz, ateş ve güç üzere sembollerle Gazhane’nin endüstriyel belleğiyle temas ediyor.
AYDINLIĞA ÇIKAN SORULAR
Sergi, izleyiciyi daha birinci adımda bedensel bir müsabakayla içine alıyor. L binasına girildiğinde, ziyaretçiyi direkt Ali Miharbi’nin “Hava Tezgâhları” yerleştirmesi karşılıyor. Yerin uzaktan denetim edilen sistemlerinden ilhamla ismini alan bu işte, lokal ısıtma özelliğine sahip ampuller, her biri farklı şiddetlerde ışık ve ısı yayıyor. Işık, burada sırf görülen bir öge değil hissedilen, vücutta dolaşan bir güce dönüşüyor. Bu müsabakanın çabucak akabinde, duvarlara serpiştirilmiş Novalis alıntıları devreye giriyor. “Ne kadar fakir ve çocukça geliyor bana ışık o alacalı nesneleriyle” cümlesiyle başlayan bu şiirsel eşik, izleyiciyi alışıldık aydınlanma fikrinden uzaklaştırarak ışığın mutlak ve inançlı bir kıymet olmaktan çıkabileceğini fısıldıyor. Bu şiirsel eşik, standın geneline yayılan düşünsel sınırın da ipuçlarını veriyor. Işık ve karanlık burada karşı kutuplar olarak değil, birbirini daima dönüştüren, yer yer iç içe geçen iki tecrübe alanı olarak ele alınıyor. Stant boyunca izleyici, görmeye alıştığı şeylerden çok hissetmeye, sezgisel olarak algılamaya davet ediliyor. “Toz, Yıldızları Gölgede Bıraktığında”, 26 Mart’a kadar kesin yanıtlar sunmak yerine sorular üretmeyi, karanlığın içinde kalmayı ve bu alanın sunduğu düşünsel imkânları keşfetmeye çağırıyor.
