İran’daki olumsuz senaryolara karşı Türkiye’nin seçenekleri neler? ‘Sınırda planlar hazır’
Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – İran’da Aralık 2025’te başlayan protestolar, kısa müddet içerisinde ülke geneline yayılmış; güvenlik güçlerinin ölümcül müdahalesinin akabinde binlerce kişi hayatını kaybetmişti. ABD Başkanı Trump, yaşananların ardından birinci açıklamasında İran’a müdahale sinyali vermiş, daha sonra ise İran içindeki idamların durdurulduğunu söyleyerek durumu izlediklerini söz etmişti. The Washington Post’a konuşan savunma kaynakları, ABD Başkanı Donald Trump ve danışmanlarının, İran’a yönelik mümkün askeri müdahaleyi değerlendirmeye devam ettiğini belirtmişti. Kaynaklara nazaran Trump, bu ayın başlarında İran’a yönelik taarruzları onaylamıştı, fakat 14 Ocak’ta kimi danışmanları ve Orta Doğulu başkanlar, ABD’nin bölgede yeteri kadar askeri güç bulundurmadığını ve bu sebeple İran’ın muhtemel bir misillemesine karşı konulmasının güç olabileceği ikazında bulununca bu fikirden vazgeçti. Orta Doğu bölgesine destek savaş uçağı ve savaş gemilerinin gelmesiyle birlikte gözler İran’a döndü.
The New York Times’ta yer alan habere nazaran Lider Trump, İran hükümetinin en zayıf olduğu periyotlardan birinde olduğuna ait çok sayıda istihbarat raporu aldı. Buna nazaran İran hükümetinin iktidar üzerindeki denetimi, Şah’ın 1979 ihtilalinde devrilmesinden bu yana en zayıf noktada. Trump’a sunulan raporlara nazaran geçen yılın sonlarında başlayan protestolar, özellikle İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’e dayanağın güçlü olduğu düşünülen bölgelerde de sıçrayınca hükümet içindeki kimi ögelerin mevcut idare biçiminin devamına ait inançlarını önemli formda sarstı.
TÜRKİYE SONDA TEDBİRLERİ ARTTIRDI
ABD’nin İran’a yönelik mümkün müdahalesinin Orta Doğu’da önemli sıkıntılara yol açabileceğini düşünen çok sayıda ülkenin Trump’ı ikna etmeye çalıştığı gündeme gelmişti. Husus hakkında Al Jazeera’ya konuşan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran’a yönelik müdahalenin yanlış olduğunu tabir ederek, “İran’a saldırmak yanlıştır. Savaşı tekrar başlatmak yanlıştır. Siz müzakereye başladığınızda, İran nükleer belge üzerinde yine müzakere etmeye hazır.” diye konuştu. Fidan, “Amerikalılara her vakit tavsiyem şu oldu, İran’la belgeleri tek tek kapatın, nükleerle başlayın, kapatın, sonra başkalarına geçin. Hepsini bir bütün içinde sunarsanız, İranlı dostlarımızın hazmetmesi ve işlemesi çok güç olur, hatta bazen küçük düşürücü görünebilir. Bunu yalnızca kendilerine değil, liderliğe de anlatmak çok güç olur. Şayet işleri daha tolere edilebilir hale getirebilirsek, bunun yardımcı olacağını düşünüyorum.“ ifadelerini kullandı. Dışişleri Bakanı Fidan, daha önce de Türkiye’nin İran’a yönelik her türlü yabancı müdahaleye karşı olduğunu belirterek, ABD hükümetini krizi diplomatik kanallar aracılığıyla çözmeye çağırmıştı.
Bu bağlamda Türkiye, İran hududundaki güvenlik tedbirlerini de artırdı. Milli Savunma Bakanlığı, 15 Ocak’ta yaptığı haftalık bilgilendirme toplantısında, İran hududunda 203 elektro-optik, 43 asansörlü kule konseyimi ile 380 kilometre modüler beton duvar inşası ve 553 kilometrelik hendek kazma faaliyetlerinin tamamlandığını söz etti. Yapılan toplantıda hususa ait, “Hudutlarımızda teknolojik vasıtalarla desteklenmiş hudut fiziki güvenlik sistemi tesis edilmekte, ayrıyeten hudut birliklerimizin imkan ve kabiliyetleri daima olarak geliştirilerek alınan önlemler artırılmaktadır. İran hudut çizgisi boyunca, 203 elektro-optik kule, 43 asansörlü kule heyetimi tamamlanmış, 380 kilometre Modüler Beton Duvar inşası ile 553 kilometrelik hendek kazma faaliyetlerimiz tamamlanmıştır. Mevcut hendeklerin geliştirilmesi ve pürüzlük vasfının artırılması çalışmaları devam etmektedir. Hudut sınırı ve yaklaşma istikametleri mevcut keşif ve gözetleme vasıtaları ile her türlü iklim ve arazi kurallarında 7/24 kesintisiz olarak gözetlenmektedir. Ayrıyeten, İHA/SİHA/İKU sistemleri ile 24 saat temeline nazaran bölgede keşif gözetleme maksatlı uçuşlar yapılmaktadır. Hudutlarımıza yönelik şu anda bir kitlesel göç tespiti olmamasına karşın hudut çizgisinde ek önlemler çalışılmış, gereksinim halinde bu önlemler hayata geçirilecektir” bilgisi paylaşıldı.
Söz konusu gelişmelere ek olarak Middle East Eye’da yer alan habere nazaran ise Ankara, ABD’nin İran’a yönelik bir saldırısı durumunda potansiyel mülteci dalgasını önlemek için planlar hazırlıyor.
‘MÜDAHALENİN MEVCUT İDAREYLE SONLU OLACAĞINI DÜŞÜNÜYORUM’
Türkiye-İran hududunun düz bir hudut olmadığını söz ederek kelama başlayan TASAM Lider Yardımcısı Emekli Tuğgeneral Prof. Dr. Fahri Erenel, hudut sınırında coğrafik yapı sebebiyle hudut kapılarının muhakkak bölgelerde bulunduğunu söyleyerek, “Çok uzun ve dağlık bir huduttan bahsediyoruz. İran sonuna duvarların çekildiğini ve hudut güvenliğini artıracak teknolojik tedbirlerin alınmasına ait çalışmalar var ve bu çalışmalar devam da ediyor. Bu türlü bir sonda tampon bölge oluşturmaya çalışmak coğrafik yapı sebebiyle çok güçtür. Buna ek olarak, İran’da halihazırda ülkeye hakim olan bir idare mevcut, yani bu türlü bir durum bağımsız devlet anlayışına da muhalif bir adım olur. Olumsuz bir senaryo sonucunda yaşanabilecek bir göç dalgasının önüne geçebilmek ismine Türkiye tamponu kendi sonları içinde oluşturabilir ve bu bölgelerde kitlesel göçü denetim edecek merkezler kurabilir. Bu senaryoda Türkiye daha evvel Suriye hududunda elde ettiği tecrübeyi kullanarak bu türlü bir duruma karşı tedbir alabilir.” dedi.
‘TÜRKİYE DENEYİMLİDİR, ÖNLEMİNİ ALIR’
Sözlerine “Bu noktada değerli olan, sonun çok dağlık bir bölge olması sebebiyle yasal değil yasa dışı olan geçişlerin önlenebilmesidir. İHA sistemlerimiz ve sahip olduğumuz öbür teknolojilerle de bu duruma karşı önlemler arttırılabilir” şeklinde devam eden Emekli Tuğgeneral Prof. Dr. Fahri Erenel, “İran’daki idarenin devrildiği mümkün bir senaryoda, bu idarenin destekçileri ortadan kalkmayacak; yani uzun süren bir iç hesaplaşma olabilir. Bu türlü bir durumda İran’ın iç sıkıntılarının Türkiye içerisine taşınmasının önüne geçebilmek hayli kıymetlidir. Türkiye’de kesinlikle tüm bu ihtimalleri düşünerek gerekli planlamaları yapmıştır” formunda konuştu.
İran’dan Türkiye’ye yönelik kitlesel bir göç ihtimalini zayıf gördüğünü tabir eden Emekli Tuğgeneral Prof. Dr. Fahri Erenel, “ABD’nin muhtemel bir müdahalesinin rejim değişikliğiyle sonlu olması halinde kitlesel göçler yaşanma ihtimalinin çok yüksek olduğunu düşünmüyorum. İşgal üzere durumlar bu durumu çok farklı yerlere götürür, lakin ben bunun olacağını da düşünmüyorum. Bu türlü bir atılım, ABD’nin Vietnam’dan daha ağır bir batağa saplanmasına neden olabilir. Yani muhtemel bir müdahalenin yalnızca İran’daki mevcut rejime yönelik olabileceğini, bunun da büyük göçlere sebep olacağını düşünmüyorum. İran ve İsrail’in çatıştığı devirde de hudutlarımızda önemli bir yoğunluk yaşanmamıştı. Türkiye bu açıdan deneyimli bir ülkedir ve oluşabilecek durumlara karşı da önlemini alır” dedi.
