Evrenin en yıkıcı ve en etkileyici olaylarından biri olan gelgit bozunma olayları, bir yıldızın üstün kütleli bir kara deliğe fazla yaklaşmasıyla meydana geliyor. Bu ölümcül yakınlaşmada yıldız, kara deliğin muazzam kütleçekimi ve gelgit kuvvetleri nedeniyle genleşerek atomlarına ayrılıyor. Kulağa değişik gelse de, bir yıldız için bundan daha makus bir son düşünmek sıkıntı.
Araştırmacılar kısa müddet evvel AT2024wpp ismi verilen harika enerjik bir bozunma olayını raporladı. Rapora nazaran dev bir yıldız, muhteşem kütleli bir kara delik tarafından parçalandı ve ortaya çıkan güç ölçüsü, Güneş’in toplam gücünün yaklaşık 400 milyar katına ulaştı. Liverpool John Moores Üniversitesi’nden astrofizik doçenti Daniel Perley, bu olayın şimdiye kadar gözlemlenen en güçlü süpernovaları bile gölgede bıraktığını söylüyor.
Eşi görülmemiş bir patlama
Araştırma takımı tarafından “Whippet” takma ismi verilen AT2024wpp, birinci olarak ABD’deki Palomar Gözlemevi’nde yer alan Zwicky Transient Facility tarafından tespit edildi. Akabinde Kanarya Adaları’ndaki Liverpool Teleskobu ve NASA’nın Swift uzay gözlemevi ile yapılan takip müşahedeleri, bu olayın son derece az bir alt sınıfa ilişkin olduğunu ortaya koydu: Luminous Fast Blue Optical Transients (LFBOT).
LFBOT’lar, süpernova ve gama ışını patlamalarına benzeyen; lakin çok daha mavi ışınım, ağır X-ışını yayılımı ve kısa müddette tepe yapan parlaklıklarıyla ayrılan süreksiz kozmik olaylar. AT2024wpp, bu sınıftaki benzeri olaylara kıyasla bile katbekat daha enerjik çıktı. Bugüne kadar sırf birkaç LFBOT gözlemlenmiş olması, Whippet’i bilim dünyası için daha da özel kılıyor.
Bu olayın en dikkat cazibeli özelliklerinden biri ise, yıldızın atomlarına ayrılması sırasında oluşan devasa şok dalgası. Bu dalga, ışık suratının yaklaşık beşte biri süratle kara deliğin etrafındaki yığılma diskinde ilerledi ve yaklaşık altı ay sonra birdenbire durdu. Bu tıp bir davranış, kara delik–yıldız etkileşimlerinin fizikî hudutlarını anlamak açısından son derece pahalı datalar sunuyor.
Araştırmacıları şaşırtan bir öbür ayrıntı ise kimyasal izler oldu. Patlamanın birinci evrelerinde rastgele bir element izi tespit edilemezken, birkaç ay sonra zayıf hidrojen ve helyum sinyalleri ortaya çıktı. Bu gazların, yıldızın çekirdeğinden kopan hususlardan mi geldiği yoksa sistemde şimdi keşfedilmemiş üçüncü bir objenin varlığına mı işaret ettiği şimdilik net değil.
