HABER MERKEZİ – Güneş, yaşanan son patlamaların akabinde Dünya’ya yanlışsız son derece süratli ve ağır yüklü parçacıklar gönderdi. Bu parçacıkların 2003’ten bu yana gezegenimizi etkileyen en büyük güneş radyasyon fırtınasını meydana getirdiği belirtiliyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’ne (NOAA) bağlı Uzay Hava Durumu Kestirim Merkezi (SWPC), olayı etkin olarak izlediklerini açıkladı.
SWPC’nin açıklamasına nazaran fırtına, 5 üzerinden 4 (S4 – şiddetli) düzeyinde sınıflandırılıyor. Kurum, toplumsal medya üzerinden yaptığı paylaşımda “Şu anda bir S4 düzeyinde şiddetli güneş radyasyon fırtınası yaşanıyor. Bu, son 20 yılın en büyüğü” sözlerini kullandı. Fırtınanın tesirleri hala sürerken; uzay vazifeleri, uydu operasyonları ve havacılık faaliyetleri üzerinde mümkün riskler gündemde.
Güneş radyasyon fırtınaları nasıl oluşur?
Güneş radyasyon fırtınaları, Güneş’in Dünya’ya yanlışsız ağır biçimde yüksek güçlü parçacıklar salmasıyla oluşuyor. Bu parçacıklar inanılmaz suratlara ulaşarak kısa müddette gezegenimize varabiliyor. Kâfi yoğunlukta ulaştıklarında ise radyasyon fırtınası ortaya çıkıyor.
Bu çeşit fırtınalar, Memleketler arası Uzay İstasyonu’ndaki astronotlar için artan radyasyon riski manasına gelirken, bilhassa kutup rotalarından geçen ticari uçuşlarda da yolcular ve mürettebat için ek tedbirler alınmasını gerektiriyor. S4 düzeyindeki olaylar günlerce sürebiliyor lakin çoklukla vakitle zayıflıyor.
SWPC’ye nazaran bu güçteki radyasyon fırtınaları epeyce ender. Bir evvelki S4 düzeyindeki olay Ekim 2003’te yaşanmış; İsveç’te elektrik kesintilerine, Güney Afrika’da ise trafo hasarlarına yol açmıştı. Mevcut fırtına boyunca tüm kurumlar mümkün riskler konusunda bilgilendiriliyor. Artan radyasyon periyotlarında astronotların, uzay istasyonunda daha güzel korunan kısımlarda bulunmaları isteniyor.
Güneş’in bu haftaki hareketliliği bununla da hudutlu değil. Pazartesi günü ayrıyeten şiddetli bir jeomanyetik fırtına da Dünya’ya ulaştı. Bu olay, Almanya’dan Amerika’nın güneybatısına kadar geniş bir coğrafyada etkileyici kutup ışıkları (aurora) imgelerine neden oldu. Jeomanyetik fırtınalar, Güneş’ten kopan dev plazma bulutları olan koronal kütle atımları (CME) sonucunda oluşuyor. Son olayda CME, 19 Ocak’ta Dünya’nın manyetik alanına çarptı ve fırtına G4 düzeyine ulaştı.
Bilim insanları, Güneş’in yaklaşık 11 yıllık bir döngü ile faaliyet yoğunluğunu artırıp azalttığını belirtiyor. Şu anda Güneş, bu döngünün en hareketli devri olan güneş azamisi evresinde bulunuyor. Bu da daha fazla patlama, CME ve radyasyon fırtınası manasına geliyor. Hatırlanacağı üzere 10 Mayıs 2024’te yaşanan G5 (aşırı) düzeyindeki fırtına, elektrik şebekelerini etkilemiş ve dünya genelinde harikulâde aurora görüntüleri oluşturmuştu.
