İnternette yayın yapan kuruluşlar ile haber ve içerik hazırlayan yayıncıların uğraşıyla günümüzde her vatandaş birçok içeriğe süratlice ulaşabiliyor. Bu haber ve içerikler genelde Google üzere büyük arama motorları ve toplumsal medya platformları aracılığı ile yayılıyor. Lakin Google üzere şirketler, arama motorlarında yer verdikleri bu haber ve içeriklerden hayli büyük reklam geliri elde ediyor.
Google, Meta, X, TikTok üzere şirketlere 2024 yılında reklam yoluyla 200 milyar TL aktarıldı. Tasarı halinde olan Dijital Telif Maddesi’nin yürürlüğe girmesiyle de Türkiye’deki yayıncı ve içerik üreticilerin hakları garanti altına alınacak. Dijital ortamda üretilen içeriklerin türel ve ekonomik olarak korunmasını sağlayan bu düzenleme ile içerik üreticileri büyük teknoloji şirketlerinden telif fiyatı alacak. Dünyada AB, Kanada ve Avustralya üzere ülkeler daha evvel bu maddeyi yürürlüğe koydu.
AB’E YASA 2021’DE YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
Avrupa Birliği Kurulu, internet platformlarının ve içerik üreticilerinin elde ettiği kârlar ortasındaki uçurumu azaltmak, bu iki küme ortasında işbirliğini teşvik etmek ve metin ve bilgi içerikleri için telif hakkı istisnaları oluşturmak maksadıyla 2019 yılında Avrupa Telif Maddesi’ni yürürlüğe koydu. Google tasarıya karşı çıksa da 2023 yılında 1500 içerik ve haber üretici ile muahede imzaladığını açıkladı.
FRANSA’DAN GOOGLE’A 750 MİLYON EURO CEZA
Avrupa Telif Maddesi’ni ulusal maddelerine en süratli entegre eden ülkelerden biri ise Fransa. Ülke, 2019’da büyük teknoloji platformlarının haber içeriğinin kullanımı için yayıncılardan fiyat talep etmesini gerektiren medya şirketleri ve haber ajanslarının yayın haklarına ait maddeyi yürürlüğe koyan birinci AB üyesi oldu. Google üzere şirketler yasaya dirense de içerik üreticilerine ödeme yapmayı kabul etti.
Ancak Fransa, 2021 yılında Fransız yayıncılarıyla yaşadığı telif uyuşmazlığı nedeniyle Google’a 500 milyon euro para cezası verdi. Daha sonra Google, Fransa genelinde 300 haber üreticisi ile muahede imzalandığını açıkladı. Ülke tekrar telif ihlali nedeniyle 2024 yılında Google’a 250 milyon dolarlık bir ceza davası açtı.
İSPANYA’DAKİ DURUM
Google telif konusunda İspanya ile de meseleler yaşadı. İspanya’nın 2014 yılında dijital telif yasasını yürürlüğe sokmasıyla Google maddeyi münasebet göstererek ülkede ‘Google Haberler’ yayınına son verdi. İspanya’da faaliyetlerini sürdüren ABD’li şirket, 2018-2020 ortasında ülkedeki 5 büyük haber yayıncısına toplam 130 milyon dolar ödeme yaptıklarını duyurdu. İspanya’nın AB Telif Maddesi’ni uygulamaya koymasıyla ABD’li şirket Google Haberlerin İspanya’ya geri döndüğünü açıkladı.
GOOGLE KANADA’DA HER YIL YAYINCILARA 72 MİLYON DOLAR ÖDÜYOR
Kanada ‘Dijital Telif Maddesi’ni uygulayan ülkelerin başında geliyor. Bill-C18 olarak da bilinen ‘Online News Act’ (Çevrimiçi haber yasası), Kanada’daki toplumsal medya platformları, arama motorları üzere dijital kuruluşlar ile haber ve gibisi içerik üreten dijital yayıncılar ortasında telif mutabakatları için bir çerçeve sunuyor. Yasa dijital kuruluşların, bünyesinde bulunan toplumsal medya platformları ve arama motorları aracılığı ile özel içerikle erişim sağlama, bu içerikleri yayınlama yahut çoğaltma karşılığında içeriği hazırlayan editörlere bir fiyat ödemesini amaçlıyor. Kanada, maddeyi 22 Haziran 2023 yılında kabul etti.
Yasaya karşı çıkan kuruluşların başında ABD merkezli teknoloji devi Google geldi. Şirketin datalarına nazaran, Google 2022’de Kanada merkezli haber yayınlarına 3,6 milyardan fazla irtibat verdi ve bu yönlendirme trafiğinin yıllık pahası 250 milyon Kanada doları (189 milyon ABD doları) olarak hesaplandı. Google, C18 yasası kapsamındaki ödeme yükümlüklerinden kurtulmak gayesiyle Kanada haber linklerine temas vermeyeceğini açıkladı.
Ancak daha sonra Google geri adım atarak yayıncılara telif konusunda hisselerine düşen sayısı ödemeye istekli olduklarını açıkladı. Kanada hükümeti ile yürütülen müzakereler sonucu Google, tek tek yayıncılara ödeme yapmak yerine Kanada’daki yayıncılar ismine kurulan ortak bir fona ödeme yapmayı kabul etti. 29 Kasım 2023’te Google, Kanada federal hükümetiyle Bill C-18’e uymak üzere bir muahedeye vardığını ve her yıl oluşturulan fona 100 milyon Kanada doları (72 milyon dolar) ödeyeceğini açıkladı.
Bunun yanında 2025 yılında Kanada Radyo Televizyon ve Telekomünikasyon Kurulu, yasa kapsamında Google’a ek bir verginin de uygulanacağını duyurdu.
AVUSTRALYA’DA 140 MİLYON DOLAR TELİF
Avustralya da dünya üzerinde Dijital Telif Yasasını kabul etmiş ülkeler ortasında bulunuyor. ‘The News Media Bargaining Code’ (Haber Medyası Pazarlık Yasası) 3 Mart 2021 tarihinden bu yana yürürlükte bulunuyor. Yasa ile Avustralya’da faaliyet gösteren büyük teknoloji platformlarının, platformlarında sunulan yahut ilişkisi verilen haber içeriği için lokal haber yayıncılarına ödeme yapmasını sağlanması amaçlandı. Google, yasa yürürlüğe girerse şirketin Avustralya pazarından çekileceğini söylemesine rağmen geri adım attı ve Avustralya hükümeti ile anlaşıldı. Avustralya hükümeti Google ve Meta gibi şirketlerden her yıl yasa kapsamında yayıncılar için 140 milyon ABD dolar ödeme aldıklarını açıkladı.
