SGK kayıtlarında yıllardır çalışanların peşini bırakmayan ve yeni iş bulma süreçlerinde “gizli engel” haline gelen işten çıkış kodlarıyla ilgili kritik bir eşik aşıldı.
Danıştay’ın verdiği emsal karar, patronun tek taraflı beyanına dayanan ve çalışanlar üzerinde fişleme tesiri yarattığı tartışılan uygulamayı yine gündeme taşırken, milyonlarca çalışanın merak ettiği “SGK çıkış kodları büsbütün kalkıyor mu?” sorusunu da beraberinde getirdi.
SGK’DA TARTIŞMALI ÇIKIŞ KODU KALDIRILDI
Kararda, kelam konusu kodun sadece patronun tek taraflı beyanına dayandığı, şimdi yargı kontrolünden geçmemiş tezlerin resmî kayıtlara işlendiği vurgulandı. Bu durumun çalışanların yeni iş bulmasını zorlaştırdığı, çalışma hayatını direkt etkilediği ve lekelenme riski yarattığı tabir edildi.
ÇALIŞANLAR İÇİN EMSAL KARAR
Danıştay, bu uygulamanın Şahsî Dataların Korunması Kanunu’na, Anayasa’daki çalışma hakkına, özel hayatın kapalılığına ve masumiyet karinesine muhalif olduğuna dikkat çekti. Ayrıyeten bu türlü ağır sonuçlar doğuran bir düzenlemenin kanunla değil, yönetmelikle yapılmasının da hukuka uygun olmadığı belirtildi.
Mahkeme, “ahlak ve düzgün niyet” başlığı altında çok farklı fiillerin tek bir kodda toplanmasının ölçüsüz olduğunu ve çalışanın hangi nedenle işten çıkarıldığının belgisiz kaldığını kaydetti.
Kararla birlikte, SGK kayıtlarında uzun müddettir tartışma konusu olan bu kodun çalışan aleyhine fişleme tesiri yarattığı resmen tescillenmiş oldu. Kararın, işten ayrılış nedenlerine ait sistemde yeni düzenlemelerin önünü açması bekleniyor.
HİZMET DÖKÜMÜNDE YENİ DEVİR
Bu kapsamda e-Devlet’te yer alan SGK Tescil ve Hizmet Dökümü / İşyeri Unvan Listesi dokümanında, işten çıkış kod ve açıklamaları kaldırıldı. Danıştay, bu kodların patron beyanına dayanması ve çalışanların iş bulma sürecini olumsuz etkilemesi nedeniyle iptal kararı vermişti. Çalışanlar çıkış kodunu kendileri görebiliyor, fakat kurumlar ve patronlara verilen evraklarda artık bu bilgiler yer almıyor. Patronun işe giriş sürecinde çalışandan işten ayrılış bildirgesi istemesi halinde, fesih nedeni bu evrakta yer almaya devam edecek.
Konuyla ilgili Milliyet’e açıklamalarda bulunan SGK Uzmanı Emin Yılmaz şu sözleri kullandı;
“Aslında kararın yanlışsız verildiğinin fikrindeyim. 29 numaralı işten çıkış kodu motamot şunu söylemekte ’29-İşveren tarafından çalışanın ahlak ve âlâ niyet kurallarına karşıt davranışı nedeni ile fesih’ çok genel bir durum ortaya çıkarıyor. Bu hususta işten çıkış kodları 1’den başlayarak 50 adet üzerinden kıymetlendirilmektedir.
İş kanunun, 25 unsuru ise Patronun haklı nedenle derhal fesih hakkını detaylandırmaktadır. Hatta bu işten çıkış kodunun 42 ile 50 numaralı çıkış kodları başka ayrı ayrıntılandırılmıştır. (4857/25 maddesi)
AHLAK VE DÜZGÜN NİYET KURALLARINA UYMAYAN HALLER VE BENZERLERİ
Çıkış kodu 42 a) İş kontratı yapıldığı sırada bu kontratın temelli noktalarından biri için gerekli vasıflar yahut kaideler kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek, veyahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler yahut kelamlar söyleyerek emekçinin patronu yanıltması.
Çıkış kodu 43 b) Çalışanın, patron veya bunların aile üyelerinden birinin gurur ve namusuna dokunacak kelamlar sarfetmesi yahut davranışlarda bulunması, veya patron hakkında erdem ve haysiyet kırıcı temelsiz ihbar ve isnadlarda bulunması.
Çıkış kodu 44 c) Emekçinin patronun öbür bir çalışanına cinsel tacizde bulunması.
Çıkış kodu 45 d) Çalışanın patrona veyahut onun ailesi üyelerinden birine veyahut patronun öbür emekçisine sataşması, işyerine sarhoş veyahut uyuşturucu unsur almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu hususları kullanması.
Çıkış kodu 46 e) Çalışanın, patronun inancını berbata kullanmak, hırsızlık yapmak, patronun meslek sırlarını ortaya atmak üzere doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması.
Çıkış kodu 47 f) Çalışanın, işyerinde, yedi günden fazla mahpusla cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir kabahat işlemesi.
Çıkış kodu 48 g) Çalışanın patrondan müsaade almaksızın yahut haklı bir sebebe dayanmaksızın gerisi arkasına iki işgünü yahut bir ay içinde iki kere rastgele bir tatil gününden sonraki iş günü, veya bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi.
Çıkış kodu 49 h) Personelin yapmakla ödevli bulunduğu misyonları kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi.
Çıkış kodu 50 ı) Personelin kendi isteği yahut savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan yahut malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı yahut diğer eşya ve hususları otuz günlük fiyatının fiyatıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması.
“29 ÇIKIŞ KODU DİREKT FİŞLEME MANASINA GELEBİLİYORDU”
Ayrıca çalışanı yalnızca 29 çıkış kodu ile yapılması doğrultusunda direkt bir hata isnat edip fişleme manasına gelebilmektedir. Kişinin anayasadan gelen çalışma hakkında pürüz durum ortaya çıkarabilmektedir. İlgili Danıştay kararını incelendiği takdirde hem anayasaya hem de kişisel verilerin korunması kanunu doğrultusunda karşıtlık olduğunu göstermektedir.
“Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. hususunun 3. fıkrasında, “Herkes, kendisiyle ilgili şahsî bilgilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili şahsî bilgiler hakkında bilgilendirilme, bu bilgilere erişme, bunların düzeltilmesini yahut silinmesini talep etme ve gayeleri doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Ferdî datalar, lakin kanunda öngörülen hallerde yahut kişinin açık isteğiyle işlenebilir. Ferdî bilgilerin korunmasına ait temel ve yollar kanunla düzenlenir.”
TÜRKİYE’DE İŞE ALIM SÜREÇLERİ KÖKTEN DEĞİŞİR Mİ?
Bir sonraki süreçte işten çıkış kodları büsbütün tarihe karışabilir. Şirketlerin insan kaynakları bu husustaki işe alım süreçlerinde farklı kıymetlendirme usulleri de mevcut hizmet dökümü yahut işten çıkış dokümanını e-devlet metodu emekçiden talep edebiliyor. Bu dokümanları personelden değil de istihbarat yolu ile o kişi hakkında eski işyerine telefonla ulaşıp bilgi istemesi de yapılabilir.”
