Her yıl başında klasikleşen ‘telif hakkı kalkışı’nda bu yıl sanat dünyasından başyapıtlar öne çıkıyor… 2026 prestijiyle usta ressamların 1930’lara ilişkin kıymetli yapıtları artık kamu malı sayılmaya başlandı. Salvador Kısmı, José Clemente Orozco ve başka değerli sanatkarların yapıtları kamu malı kapsamına girdi.
Duke Üniversitesi’nin listesine nazaran bu yıl kamu malı hâline gelen altı kıymetli sanat yapıtı var. Yasal müddetlerinin dolmasıyla birlikte bu yapıtların müsaade alınmadan yahut fiyat ödenmeden paylaşılması, tekrar basılması ve sanatsal projelerde kullanılması yasal olacak.
Dali’den Mondrian’a
Bu değişimle birlikte görsel sanatlar alanında Piet Mondrian’ın modernizmin simgesi sayılan “Red, Blue and Yellow” isimli yapıtı üzerindeki haklar sona erdi. İsviçre’deki Zürih Sanat Müzesi’ne ilişkin olan tablonun çok emsal bir ikinci versiyonu 2022’de Sotheby’s’de 51 milyon dolara satılmıştı.
Salvador Dalí’nin Luis Buñuel ile imza attığı sürrealist klasiği “Altın Çağ (L’Âge d’Or)”, kamu malı olan eserlerden… Buñuel ile Dalí’nin daha evvelki ortak çalışması olan ve kamu malı statüsünde bulunan “Un Chien Andalou” üzere, “L’Âge d’Or” da dengeli bir anlatıdan uzak kabul edilen; yerine sunduğu büyüleyici imgelerle daha çok dikkat çeken yapıtlardan biri kabul ediliyor.
Bauhaus okulunun en değerli figürlerinden Paul Klee’nin 1930 tarihli baş yapıtlarından “Paul Klee, Tier Freund Schaft (Animal Friendship)” de telif hakkı kalkan yapıtlardan biri. Madrid’deki Museo Reina Sofía’ya ilişkin olan tabloda çalılık bir art plan önünde ördek gagalı bir yaratık ve bizon gibisi bir hayvanın etkileşimi tasvir edilmiş.
José Clemente Orozco’nun görkemli “Prometheus” duvar resmi de kamu malı kapsamına girdi. ABD’nin birinci çağdaş freski kabul edilen “Prometheus”, bilgelik ve aydınlanmanın sembolü olan ateşin etrafında artık bütün kamunun ortak yapıtı.
ABD’de 95 yıl şartı
Telif haklarından muaf kalarak kamu malı hâline gelen eserler, onları koruyan mirasçıların açık müsaadesine gerek kalmadan kullanılabiliyor. Lakin bu sanat yapıtlarının nasıl kullanılabileceği konusunda kimi değerli istisnalar bulunuyor. Teorik olarak, ABD telif hakkı maddesine nazaran, telif hakkı yenilenmediği takdirde 95 yıl sonra sona erdiğinden, 1930 yılında üretilen rastgele bir sanat yapıtı artık onu koruyan kararlardan muaf olacak.
Betty Boop özgürleşti
2026 prestijiyle Betty Boop’un birinci görünümleri de kamu malı statüsüne giriyor. 1930 tarihli “Dizzy Dishes” isimli kısa animasyonda ortaya çıkan karakter, başlangıçta Bimbo isimli bir köpeğin yan figürü olarak tasarlansa da vakitle bağımsız bir ikon hâline geldi. Devrin bayan çizgi karakterleri içinde öne çıkan Betty Boop, vakitle caz çağının simge figürlerinden oldu. Mickey Mouse’un birinci iki versiyonunun 2024’te kamu malı olmasının akabinde, bu yıl dokuz yeni Mickey Mouse kısa sineması daha kamuya açılıyor. Birebir kapsamda, Mickey’nin köpeği Pluto’nun 1930’da “Rover” ismiyle bilinen birinci versiyonu da artık kamuya emanet. Marx Kardeşler’in 1930 imali “Animal Crackers”, Josef von Sternberg’in yönettiği “The Blue Angel / Mavi Melek” ve Lewis Milestone’un imzasını taşıyan “All Quiet on the Western Front / Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok” da kumaya açılan üretimler ortasında yer alıyor. Gelecek yıl ise Hollywood’un klasik devrine ilişkin “Dracula” ve “Frankenstein” kamu malı olacak.
