HABER MERKEZİ – Bilim dünyasında vakit zaman lisana getirilen bir kelam var, ‘Mars’ın yüzeyi hakkında, Antarktika’nın altındaki kayalardan daha fazla şey biliyoruz’. Yapılan yeni bir keşif ise adeta bu kelamı haklı çıkarmış durumda fakat bu durum yavaş yavaş değişmeye başladı. Milletlerarası bir araştırma grubu, uydulardan elde edilen bilgiler ve buzun fizikî davranışlarını temel alan yeni bir tahlil yolu sayesinde Antarktika’nın buz altındaki gerçek yüzünü ortaya çıkardı.
Araştırmacılar, kıtanın altında bugüne kadar neredeyse büsbütün bilinmeyen kalmış olan dağ sıraları, vadiler, düzlükler, havzalar ve göllerden oluşan karmaşık bir jeolojik görüntü tespit etti. Çalışmanın başyazarı, Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Helen Ockenden, BBC News’e verdiği demeçte bu ilerlemeyi, “Önceden pikselli bir sinema kamerasıyla bakıyorduk, artık ise sahiden ne olup bittiğini gösteren yüksek çözünürlüklü bir dijital imaja sahibiz,” kelamlarıyla özetliyor.
BUZUN ALTINDAKİ DÜNYA
Antarktika’yı yalnızca yüzeyinden değil, derinliklerine kadar anlamak kritik bir değer taşıyor. Bugüne dek buzun altındaki taban, hudutlu sayıda kutup seferi ve zahmetli ölçümler nedeniyle büyük ölçüde bilinmezliğini koruyordu. Evvelki yıllarda özel sensörlerle donatılmış uçaklar kullanılsa da, bu prosedürler her vakit kâfi ayrıntı sunamıyordu.
Yeni çalışmada ise Ice Flow Perturbation Analysis (IFPA) ismi verilen bir teknik devreye alındı. Bu prosedür, buzun alttaki pürüzlerin üzerinden akarken yüzeyinde oluşturduğu neredeyse fark edilemeyen form bozulmalarını tahlil ediyor. Uydu imgeleriyle birleştirilen bu yaklaşım, Antarktika’nın iç yapısının adeta bir “röntgeni”nin çekilmesini sağladı.
Sonuçlar epey etkileyici. Araştırmanın en dikkat alımlı bulgularından biri, Maud Subglacial Basin içinde yer alan ve bugüne kadar bilinmeyen dev bir hendek oldu. Yaklaşık 400 kilometre uzunluğundaki bu çöküntü, ölçek olarak neredeyse kentler ortasındaki bir araya denk geliyor.
Bunun yanında, 2 ila 30 kilometre ortasında değişen çok sayıda “orta ölçekli” yapı da haritalandı. Bu oluşumlar, buz katmanının hareketini yönlendiren ve yavaşlatan doğal dişliler ve frenler üzere fonksiyon görüyor. Çağdaş buz örtüsünden çok daha eski olan bu yapılar, Antarktika’nın gelecekte nasıl eriyeceğini anlamak için hayati bir jeolojik rehber sunuyor.
DENİZ DÜZEYİ İÇİN KRİTİK EŞİK
Araştırma, üç kilometre kalınlığa ulaşabilen buz katmanının bile altındaki taban izlerini hala taşıdığını gösteriyor. Çalışmanın müelliflerinden Robert Bingham, sırf 100 metre derinliğindeki bir kanyonun bile buz yüzeyinde çok hafif bir çökme yarattığını; bunun insan gözüyle fark edilemese de uydular tarafından tespit edilebildiğini belirtiyor.
Elbette uzmanlar bu haritanın direkt bir fotoğraf değil, gelişmiş bir model olduğunun altını çiziyor. Buzun altındaki yerin ne kadar kaygan olduğu ya da buzun kendi tartısı altında nasıl davrandığı üzere “görünmez” değişkenler hâlâ belirsizlik yaratıyor. Gerçekten bilim insanı Duncan Young, çalışmaya eşlik eden değerlendirmesinde bunun Antarktika coğrafyası için “son söz” olmadığını vurguluyor.
Yine de bu yeni harita, iklim modelleri için çok daha sağlam bir temel sunuyor. Bilim insanları artık buzun en kırılgan olduğu noktaları daha net belirleyebiliyor ve gelecekteki global deniz düzeyi yükselişi iddialarında belirsizlikleri değerli ölçüde azaltabiliyor.
