Türkiye’de son yıllarda define arayışına yönelik ilginin dikkat cazibeli biçimde arttığı görülüyor. Bir vakitler daha çok kırsal bölgelerde, kulaktan kulağa yayılan öykülerle hudutlu kalan bu merak, artık toplumsal medya sayesinde ülke genelinde yaygınlaştı. Define arayanların sayısındaki artış, ferdî hevesin ötesine geçildiğini de gösteriyor.
Sosyal medyadan algı
Facebook ve Instagram’da kurulan onlarca kümede her gün yüzlerce kullanıcı, kaya, toprak ve eski yapı fotoğrafları paylaşarak “Burada bir şey çıkar mı?”, “Bu işaret ne manaya geliyor?” üzere sorularla birbirinden görüş almaya çalışıyor. Bu ilgi artışıyla paralel olarak define ve altın aramak için kullanılan aygıtlara yönelik talep de süratle büyüyor.
Önce umut
Sosyal medya hesapları ve çok sayıda internet sitesinde “5D yer altı görüntüleme sistemi”, “uzun menzilli alan tarama cihazı”, “lazer odaklı keşif teknolojisi” üzere argümanlı tabirlerle tanıtılan eserlerin satışı da artmış durumda. Sponsorlu reklamlar da “altın bulma cihazları” pazarının ne kadar büyüdüğünü gözler önüne seriyor.
‘Kesin sonuç’ iddiası
Bu aygıtların altın ve gümüşü onlarca metre derinlikten tespit edebildiği, mezar odalarını ve tünelleri santimetre hassasiyetinde görüntülediği argüman edilirken, ilanlarda “kesin sonuç”, “garantili tespit” ve “derinlik kaybı olmadan tarama” üzere vaatler öne çıkıyor.
‘Hikayeler üretiyorlar’
Arkeolog Mesut Alp, son yıllarda giderek artan define avcılığının gerisinde, düzgün organize edilmiş bir hayal ticareti olduğunu söylüyor. Alp’e nazaran bu sürecin merkezinde, insanların umutları üzerinden kurulan sistematik bir manipülasyon var. Alp, birtakım kümelerin bu işi artık profesyonel bir bölüm haline getirdiğini ve organize halde yaptığını belirterek şunları söylüyor: “Belirli bölgelerde altın olduğu tarafında kıssalar üretiyorlar. ‘Şu noktada, şu koordinatta define var’ diyerek insanlara hayal satıyorlar. Bunu yapan şebekeler var ve bu büsbütün organize bir yapı.
Hayal tacirleri
Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte bu hayal tacirliği çok daha görünür hale geldi. Uydurma keşif görüntüleri, uydurma muvaffakiyet öyküleri dolanıma sokuluyor. İnsanların umudu pofpoflanıyor, beklenti yaratılıyor. Palavradan öyküler üretiliyor ve bu algı operasyonunun bir ayağında da dedektör bölümü var. Dedektör firmalarıyla bu hayal tacirleri arasında dolaylı iş birliği kelam konusu. Birlikte içerik üretiyorlar. Olmayan bir şeyi varmış üzere gösteriyorlar. Güya bir noktada hakikaten altın bulunmuş üzere algı oluşturuyorlar. Ancak bunların büyük kısmı kurgu. Maksat eseri satmak. Bu aygıtların büyük kısmı Çin’den çok ucuza geliyor. Türkiye’de yüksek fiyatlarla satılıyor. Bu geçersiz muvaffakiyet öyküleri sayesinde satışlar patlıyor.”
Yalan senaryolar
Son devirde sıkça görülen ırmaklarda altın arama furyasının da birebir senaryonun bir kesimi olduğunu belirten Alp, “Plastik düzeneklerle, su pompalarıyla yapılan bu aramaların birçok şov. Evvel ‘4 gram altın bulduk’ deniliyor, sonra imajlar toplumsal medyada yayılıyor. Akabinde tekrar ekipman satışı başlıyor. Değişen bir şey yok, yalnızca yol farklı” diyor.
Defineciler ne anlatıyor? ‘Define uzmanı oldum’
Antalya’da yaşayan 62 yaşındaki M.K., kültür turizmi yaparken define aramaya merak sardığını ve bu merakın vakitle bir uzmanlığa dönüştüğünü söyledi. Yakalşık 40 yıldır define aradığını söyleyen M.K., şunları anlatıyor: “Define kazmak için evvel tarih bilgisine sahip olmanız lazım. Hangi uygarlıklar nereden geçmiş, hangi yollar kullanılmış, savaşlar nerede olmuş, yerleşim alanları neredeymiş… Evvel devletle çalıştım, sonra ferdi olarak devam ettim. Bugüne kadar birçok farklı eser buldum. Çok uygun, çok farklı noktalarda küplü altınlar bulduğum oldu. Broşlar, yüzükler, altın küpeler, bileklikler. Bilhassa takılar konusunda çok fazla deneyimim var.
Şimdi toplumsal medyada gruplarımız var. Abartısız söylüyorum, gün çok 20-30 kişi bana ulaşıyor. Artık bir nevi rehberlik yapıyorum. Başıma yatıyorsa görüntüsünü istiyorum, yerini soruyorum.”
‘Mezar kazıyoruz’
Türkiye’nin farklı bölgelerinde yıllarca define aradığını anlatan 65 yaşındaki L.K. da kendisini ‘rehber’ olarak tanımlarken
yaptıklarını şöyle anlatıyor: 17 yaşındayken büyüklerimiz yapıyordu, bizi de yanlarında götürüyordu. İçimde bir merak kaldı. Evvelden hafriyat yapıyordu ancak artık insanlara yer gösteriyorum. Bir nevi rehberlik… Nerelerin kazılması gerektiğini söylüyorum. Hafriyatlar çoğunlukla mezarlara yönelik. Bu iş bilinmeden yapılmaz fakat artık define arıyanların sayısı inanılmaz artmış durumda. Onun sebebi de toplumsal medyada her paylaşıma inanmaları.
Bütçeye nazaran dedektör
Altın dedekötürü satan bir satıcı ise bize bilgi verirken “alan tarama” olarak isimlendirilen sistemle altın arama çubuklarının tıpkı fonksiyonu gördüğünü, aygıtların yüzde 20 ile 25 ortasında yanılma hissesi olduğunu söylüyor. Fiyatları sorduğumuzda alan tarama aygıtlarının 2 bin 500 liradan başlayıp 20 bin liraya kadar çıktığını, bu farkın eski-yeni sürüm olması, kullanılan materyale nazaran değiştiğini anlatıyor. Satıcı, “Biz genelde işaretli yerlere gidilmesini öneriyoruz, oralarda daha çok çıkar” diyor.
Herhangi bir sorun yaşayıp yaşamayacağımızı sorduğumuzda satıcı “Bu eser kullanması yasak olan bir eser değil aldığınız esere bağlı olarak isterseniz ufak çaplı bir fatura da keseriz. Kazma kürekle yakalanmadığınız sürece rastgele bir sorun olmaz, satacağımız eserle yakalanırsanız da zahmet yaşamazsınız. Şayet yakalanırsanız şunu diyebilirsiniz, ‘keşif için geldim’ elinizde kazma kürek yok sonuçta. Ya da şöyle de diyebilirsiniz, ‘ben keşif yapmaya geldim şayet bir şey bulursam da devletten müsaademi çıkarıp resmi olarak hafriyat yapacağım.’ Rastgele bir badire olmaz.”
Cezası ne?
Tarihi eser bulmak hedefiyle müsaadesiz hafriyat yahut sondaj yapan kişi, 2 yıldan 5 yıla kadar mahpusla cezalandırılıyor. Müsaadesiz olarak define araştıranlar ise 3 aydan 2 yıla kadar mahpusa mahkum oluyor. Korunması gerekli taşınmaz nitelikteki tarihi yapıtların yıkılmasına, bozulmasına, tahribine, yok olmasına yahut ziyana uğramalarına taammüden sebebiyet verenler 2 yıldan 5 yıla kadar mahpus ve 5 bin güne kadar para cezasıyla cezalandırılıyor.
Altında üretim ve ithalat
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü bilgilerine nazaran, geçen yıl toplam 13.1 milyon adet altın üretildi. Dış ticaret tarafında açıklanan son bilgilere nazaran, Kasım 2025’te Türkiye’nin altın ithalatı, aylık bazda 13.86 ton olarak gerçekleşti. 2025’in birinci 11 ayında ise (Ocak-Kasım döneminde) toplam altın ithalatı 115.3 ton olarak açıklandı. 2024’ün tıpkı periyodunda bu sayı 111.36 ton idi.
Tarihi hamamı talan ettiler
Denizli’nin Buldan ilçesinde bulunan yaklaşık 300 yıllık tarihi hamamdan sesler geldiğin fark eden etraf sakileri, tarihi yapının içerisini denetim ettiklerinde içeride kaçak hafriyat yapıldığını fark etti. 1. derece sit bölgesindeki tarihi hamamın, yapılan kaçak hafriyat nedeniyle hasar aldığı belirlendi. Definecilerin tarihi yapıya büyük ziyan verdiğini kaydeden vatandaşlar, 3 asırlık tarihi hamamın muhafaza altına alınmasını talep etti. İHA
