HABER MERKEZİ – CERN, geleceğin parçacık fiziğine istikamet vereceğini ileri sürdüğü Future Circular Collider (FCC) projesi için kritik bir eşiği aştı. Laboratuvar, 72 yıllık tarihinde birinci kere özel bağışçılardan, toplamda 1 milyar dolarlık finansman sağladı. Breakthrough Prize Foundation, Eric ve Wendy Schmidt Fonu ile milyarder teşebbüsçüler John Elkann ve Xavier Niel, Aralık 2025’te projeyi başlatmak üzere bu büyük katkıyı yapacaklarını taahhüt etti. Bu dayanak, yaklaşık 18 milyar dolarlık toplam bütçeye sahip FCC için kıymetli bir başlangıç manasına geliyor.
FCC NEDİR? NE İŞE YARAYACAK?
FCC, CERN’in mevcut Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nın (LHC) potansiyel halefi olarak görülüyor. CERN Genel Yöneticisi Fabiola Gianotti, özel bağışların laboratuvar tarihinde bir birinci olduğuna dikkat çekerek, bunun insanlığın kozmosu ve temel fiziği manaya seyahatinde büyük bir dönüm noktası olduğunu vurguladı. Gianotti, bağışçıların vizyonu ve bilime olan bağlılığı sayesinde böylesine fevkalâde bir araştırma aracının mümkün hale geldiğini söz ediyor.
Planlara nazaran FCC, yerin yaklaşık 200 metre altında inşa edilecek ve 90.7 kilometrelik devasa bir tünele sahip olacak. Bu uzunluk, bir evvelki çarpıştırıcı olan LHC’nin neredeyse üç katına denk geliyor. CERN Konseyi’nin 2028’de vereceği en son onaya bağlı olarak, birinci etap olan elektron – pozitron çarpıştırıcısı (FCC-ee) için inşaatın 2030’da başlaması ve tesisin 2047 civarında faaliyete geçmesi öngörülüyor. Elektron – pozitron çarpıştırıcısı için 2060’ların başına kadar yüksek hassasiyetli ölçümler için kullanılacak.
Projenin bilimsel yol haritası iki etaptan oluşuyor. Birinci basamakta FCC-ee yaklaşık bir milyon Higgs parçacığı üretecek ve bunları LHC’ye kıyasla 10 kat daha hassas formda inceleyecek. İkinci evrede ise, 2070’lerin başında devreye girmesi planlanan FCC-hh, protonları 85 TeV güçte çarpıştırarak büsbütün yeni parçacıkların izini sürecek ve yüzyılın sonuna kadar keşiflere kapı aralayacak.
Bu ivme, FCC’nin en büyük rakibi olarak görülen Çin’in CEPC projesinin şimdilik rafa kaldırılmasının akabinde geldi. Pekin idaresi, 2026 – 2030 beş yıllık planına CEPC’yi dahil etmedi. Çin’in 2030 sonrasında projeyi tekrar değerlendirebileceği konuşulsa da, mevcut tabloda CERN, parçacık fiziğinde liderliğini sürdürmek için daha net bir avantaja sahip diyebiliriz.
