Ümran Avcı – Cem Akaş, son romanı “Sözcüklerin Anlamı”nda okuru bir sarkaç üzere kurmacayla gerçek dünya ve bu dünyanın uyaranları ortasında götürüp getiriyor. Kıssa; dünya genelinde yaşanan üç günlük elektrik kesintisi sonrasında açılıyor. Duru ve Demir’in aşkı da bu kaotik ortamdan kısa bir müddet sonra başlıyor. Demir, satış pazarlama sorumlusu olarak çalışırken Duru; topladığı eski eşyalarla bir Cumhuriyet panoraması hazırlığı sürdürüyor. Koleksiyonuna Sadettin Kaynak’ın Türkçe ezan plağını katmak istemesiyle olaylar gelişiyor. Kıssa bu formda akıp giderken, Cem Akaş kurmacanın ortasına girip ya toplumsal medyaya düşmüş bir paylaşım koyuyor ya yakın tarihe yönelik bir olayı anımsatıyor ya da ansiklopedik bilgilere yer açıyor. Kitabın sonunda da hem iki sevgili ortasındaki ‘aşk sözlüğü’nü yayımlıyor hem de kitabında uyguladığı ‘bölünmüş gerçeklik’ sorununu makalelerle açıyor…
■“Sözcüklerin Anlamı”nda kendini öyküye kaptırmış okur bir anda farklı ‘meselelerin’ içine savruluyor. Bu sıra dışı tekniği kullanırken hedefiniz neydi, nasıl geri dönüşler aldınız?
Hayatı da bu türlü yaşıyoruz artık – her anımız, ekrandaki iki boyutlu akışla bölünüyor. Bu bölünmüşlükle örtüşecek bir kurgusu var romanın. Burada yeni bir roman poetikası, yazma biçimi öneriyorum; çağdaş roman, çağdaş ömrün formlarını kullanıyordu, postmodern roman da tıpkı formda kendi periyodunun özelliklerinden besleniyordu. Bugün yeni bir periyodun içindeyiz. Okur bildirimlerinden anlıyorum ki bu bölünmüşlükle herkes çok barışık, herkesin beyni bu algılama biçimine çoktan adapte olmuş.
■ Bir yanda roman içinde kelamlık, kılavuz; bir yanda ‘bölünmüş gerçeklik’, farklı iki akış. Sizin için de fazla mesai ve bölünmüşlük demek aslında… Mutfakta neler yaşandı?
Şeytan azapta gerek. Aslında üç başka roman projesinin birleşmesiyle ortaya çıktı “Sözcüklerin Anlamı”. “Tüm dünyada elektrikler kesilse ne olur” bir projeydi, kendi lisanlarını geliştiren iki sevgilinin aşkı ikinci projeydi, üçüncüsüyse Cumhuriyet tarihini simgeleyebilecek objelerle bir ‘pişmanlık müzesi’ kurmaya çalışan bir bayanın romanıydı. Mutfakta çok tava yandı, materyalin bir kısmını köpek yedi, yumurtalar yere düştü ama kaostan nizam doğdu sonunda.
■ Meselesi çok bir kitap elimizdeki. Sinema ve kitapların akıllı telefonlara karşı rekabeti mesela… Romanda ‘akış’ diye tabir edilen bu bataktan nasıl çıkacağız?
Çıkmayacağız bence, o noktayı çoktan geçtik. Tam bilakis, akışta daha uygun yüzer, nefesimizi daha uzun tutup daha derine dalar hâle geleceğiz. Ben bugünkü durumu tekrar bir geçiş süreci olarak görüyorum, 10-15 yıl sonra ‘hayat akışı’ – ‘medya akışı’ diye bir ayırım kalmayacak, her şey çok daha eş vakitli ve entegre hâle gelecek ve o tek entegre akışta düzgün yüzemeyenlere aptal muamelesi yapacağız. ‘Bölünmüş gerçekçilik’ ve roman teknikleri açısından da yeni bir sıçrama imkânı ortaya çıkmış olacak.
‘Dilden çok korkuyoruz’
■ Demir ve Duru kendi ortalarında dışarıdakilerin anlamadığı ortak bir lisan geliştiriyor. Bu lisan iki sevgiliyi birbirine yakınlaştırırken, arkadaşları vakitle onları terk ediyor. Burada lisanın yakınlaştırıcı ve yabancılaştırıcı gücünün altını çiziyor…
Çocukluğumdan beri beni büyüleyen bir sorun oldu lisanın gücü ve güçsüzlüğü. İlkokuldayken, benim hissettiğim ağrının ya da acının ne olduğunu diğerine nasıl anlatabilirim, o nasıl benim anlatmak istediğimi yanlışsız anlayabilir sorusuna takılı kaldığımı hatırlıyorum; sözcüklerin nasıl ortaya çıktığına da çok baş yormuştum. Bu sorular benim yazarlığımı da besledi elbette. İnsanlara bakarken, neyi nasıl tabir ettiklerine çok dikkat ederim; ilgilere bakarken orada gelişmiş lisan kodlarına kulak kesilirim, zira her münasebetin kendine has dilsel kullanımları oluyor, yerleşik replikler üzere. Bunlar bizim yakınlık kurma, o yakınlığı sürdürme, aidiyet oluşturma araçlarımızdan kimileri. Bunlar aksine fonksiyon de görebiliyor, mesela kullandığı lisan yüzünden birisiyle ortamıza uzaklık koyabiliyoruz, hakkında yargılara varabiliyoruz. Çok ufak şeyler bile tesirli olabiliyor, ‘lazım’ı sert mi incelterek mi söylem ettiği üzere. Lisandan çok korkuyoruz bir yandan da anlamadığımız şeyler konuştukları için insanlara toplu taşıma araçlarında “bizim lisanımızla konuşun” diye saldırabiliyoruz.
