Mithat YURDAKUL / ANKARA – ABD, hükümet zıddı protestoların ağırlaştığı İran’da idare üzerinde ekonomik baskıyı artıracak hamlede bulundu. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile iş yapan ülkelerin, ABD ile ticaretlerinde yüzde 25 oranında gümrük vergisi ödeyeceğini açıkladı. Karar, hem ABD, hem de İran’la ticari münasebetleri bulunan Türkiye’yi direkt ilgilendiriyor.
Trump, Truth Social toplumsal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran ile iş yapan ülkelerin ABD ile olan ticaretlerinde yüzde 25 oranında gümrük vergisi ödeyeceğini, kelam konusu kararın derhal yürürlüğe girdiğini belirtti.
Koşullara bağlı
Kararın kademeli olarak mı yoksa tüm kesimlere birebir anda mı uygulanacağı konusunda ABD Ticaret Temsilciliği’nin (USTR) çalışma yürütmesi beklenirken, bu ve gibisi kararlarda müttefik ülkelere tanınacak muafiyetlerin, “koşullara bağlı” olabileceği tabir ediliyor. Kararın, İran’a yönelik direkt baskının yanı sıra İran’a yakın ülkeleri de seçim yapmaya zorladığı belirtiliyor. Açıklanan yüzde 25’lik verginin, mevcut vergilere ek olarak mı uygulanacağı, düzenlemeden Türkiye’nin muaf tutulup tutulmayacağı, İran ile çalışan Türk şirketlerinin ABD finansal sistemiyle (SWIFT vb.) münasebetinin tehlikeye girip girmeyeceği önümüzdeki günlerde netleşecek hususlar ortasında yer alacak.
İhracatta ikinci pazar
ABD, Türkiye’nin en büyük ihracat pazarlarından biri pozisyonunda bulunurken, ABD’yle ikili ticaret hacmi 2022 yılında 32.1 milyar dolar, 2023 yılında 30.6 milyar dolar, 2024 yılında ise 32.5 milyar dolar olarak gerçekleşmişti. ABD’ye 2024 yılı prestijiyle 16.4 milyar dolarlık ihracat yapılırken, ihracatta bilhassa makineler, mekanik aygıtlar, değerli taşlar, metaller, otomotiv, halılar, kireç, çimento, elektrikli makine ve aygıtlar öne çıktı. ABD, Almanya’dan sonra Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı 2. ülke pozisyonunda. ABD’ye ihracat, 2025 yılında artış eğilimini sürdürerek yıllık 18-20 milyar dolar bandına yaklaşıyor.
‘Muafiyet istişare sürecine bağlı’
Türk-Amerikan İşadamları Derneği Başkanı Süleyman Ecevit Sanlı, Milliyet’e yaptığı açıklamada, bu tıp bir uygulamanın, kapsamı ve uygulanmasına nazaran ABD ile ticaret yapan ülkeler için maliyet artışı ve öngörülebilirlikte azalma riski doğurabileceğine işaret etti. Ulu, “Türkiye bakımından mümkün tesirler, hangi kesimlerin kapsama alınacağı, uygulamanın genelliği yahut istisnaları olup olmayacağı üzere ögelere nazaran şekillenecek” dedi. Ulu, Türkiye’nin bir muafiyetten yararlanıp yararlanamayacağı konusunda da “Uluslararası ticarette misal uygulamalarda, ülke bazlı yahut sektörel istisnalar vakit zaman gündeme gelebiliyor. Türkiye açısından bu türlü bir ihtimalin varlığı, büsbütün teknik değerlendirmeler, ticaret hacimleri ve ilgili ülkeler ortasındaki istişare süreçlerine bağlı” dedi. Kararın Türkiye’de üretip ABD’ye ihracat yapan yabancı sermayeli şirketlere muhtemel tesiri için de Ulu, ek gümrük vergilerinin yatırım kararlarında yalnızca bir değişken olduğunu vurgulayarak, “Türkiye’nin üretim altyapısı, insan kaynağı, lojistik imkanları ve bölgesel pozisyonu, yatırım kararlarında değerli ögeler olmaya devam ediyor. Bu nedenle tek bir düzenlemenin otomatik olarak yer değişikliği doğuracağı söylenemez” diye konuştu.
Gaz mutabakatı kapsamda olacak mı?
Türkiye’nin İran’a ihracatında makineler ve modülleri, plastikler, kimyasal eserler, tarım eserleri ve metal cevherleri yer alırken, İran’dan yapılan ithalatta doğal gazın yanı sıra, metal ve tarım eserleri bulunuyor. Bu yıl içinde İran ile Türkiye ortasındaki 9.6 milyar metreküplük doğal gaz boru gazı muahedesi da sona erecek. Doğal gaz mutabakatının yenilenmesi durumunda, Türkiye için ek vergi çıkarılıp çıkarılmayacağı da güç siyasetinin değerli bahisleri ortasında yer alacak. Türkiye daha evvel de ABD’nin Rus Gazprombank’a uyguladığı yaptırımlardan muaf tutulmuş ve para transferi imkanlarının devam etmesiyle, Rusya’dan gaz ihracatı devam etmişti. İranlı yetkililer, Türkiye ile olan gaz kontratını uzatmaya hazır olduklarını lisana getirirken, Türkiye yaptığı LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) mutabakatlarıyla, kaynak çeşitliliğini artırdı.
Türkiye’nin ihracatı 3.23 milyar dolar
Yaptırımın amacındaki İran’ın en kıymetli ticaret ortakları ortasında ise Çin, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak ve Hindistan ile birlikte Türkiye de yer alıyor. Türkiye ile İran ortasındaki dış ticaret hacmi 2024 yılında 5.68 milyar dolar oldu. Türkiye’nin İran’a ihracatı 3.23 milyar dolar, ithalatı ise 2.45 milyar dolar oldu. Böylelikle Türkiye, İran ile ticarette 0.78 milyar dolarlık fazla verdi.
