Ümran Avcı – Melike Koçak’ın, “Hiçkuşu”nun akabinde kaleme aldığı ikinci öykü kitabı “Çıplak Kalabiliriz”, İrtibat etiketi ile okurla buluştu. Koçak; susarak, görmezden gelerek istemsizce fail durumuna düştüğümüz hâllere ayna tutuyor hikayelerinde. Tam da bu nedenle bizi kendi gerçeğimizle yüzleştiriyor. Makyajsız, süssüz, maskesiz hâllerimizi göstere göstere yazıp bizi çırılçıplak bırakıyor.
■ Kitap, aman dileyen bir bayanın çığlığına, olabildiğine nobran bir tavırla duygusuz tavsiyeler veren bir iç sesin yer aldığı “Dolaşık” ile açılıyor.
Dolaşık benim için bir eşik/eşiğin hikayesi. Kendini sağlam, onarıcı sanmanın tepetaklak olabileceğinin ya da ‘kaza’lara, felaketlere, kayıplara asla hazırlıklı olunamayacağının bilgisine açılan bir eşik. Bilmemeyi, meçhullüğü kabul ve idrak etmeye. Çatılar -dilin, zihnin, vücudun… elbette meskenin, meskenlerin çatıları- çöktüğünde ne yapacağız? Hele ki çığlımız ses duvarlarına çarpıp kendimize dönüyorsa? Bu açılışa dikkat çektiğiniz için ayrıyeten teşekkür ederim.
■ “Kadın ölmüş komşular” cümlesiyle başlayan “Ciklet, Sigara ve Öbür Şeyler” hikayesiyle seyirci kaldığımız, bazen tam da bu nedenle fail duruma düştüğümüz olaylara ayna tutuyorsunuz…
‘90’ların başında Körfez Savaşı’nı izleyerek başladık sanırım seyirciliğe. İzlemediğimiz ne kaldı, hiç bilmiyorum. Bugün artık bakışın, tanıklığın konforlu alanından yargı, ahkâm, tespit saçıp durmaya güzelden uyguna alıştık. Bağrış çağrış, kimsenin kimseyi duymadığı bu ses perdesini aralayıp son cümledeki “… ne bu tantana, bi’ durum mu vardı?” sorusunu duyabilir miyiz? O an çabucak başa dönüp, ‘diğer şeyler’i komşuların cümlelerinden görmemiz mümkün olur mu? Cümlede, sözde, seste, jestte, mimikte birdenbire fail oluveren; her birimizin tahminen de farkına bile varmadan kesimi olduğumuz o faili: Heteronormatif patriyarka -öğütücü mekanizma-.
■ “Melek’in Son Kontörü” ve “Asiye’nin Perçemleri” sabırla pek çok duruma, hale, davranışa maruz kalmış bayanların bir anda, yavaşça bulunduğu hayattan çekip gitmesi ve yeni bir öyküye yanlışsız yola çıkmasını anlatıyor.
Kadınların maruz kaldıklarını, mağduriyetlerini okuyor, izliyoruz. İster baba ister koca meskeni olsun o mesken içleri anlatıldı, anlatılıyor. Öfkemiz bileniyor, karanlığımız yoğunlaşıyor. Pekala kırılma anları? Tüm belirsizliğine, kestirilmezliğine karşın göze alınarak deneyim edilen gitme anları. Merkezdeki Ela’nın değil de çeperdeki Asiye’nin, Melek’in deneyimi. Yok, pek optimist biri değilimdir. Bu odak da optimist karamsar ikiliğinin dışında estetik ipini sıkı sıkıya tutan, bir o kadar etik, politik bir tercih.
‘Göstere göstere bilediğin bıçak / bir gün elini kesecek’
■ Ağaçlar, kediler başta olmak üzere bilumum hayvanlar birer karakter olarak başrolde. İnsanın bu canlılar karşısındaki hoyratlığını göstere göstere yazmışsınız…
Kendimiz dışındaki tüm canlıları hayatta, maddede maruz bıraktığımız yıkımın anlaşılır, açıklanır bir tarafı yok. Kaldı ki anlatılabilir, açıklanabilir keza anlaşılabilir kılma tabanına de taşınamaz, taşınmamalı. Ben dilimi, Gülten Akın’ın “göstere göstere bilediğin bıçak / bir gün elini kesecek” dizelerindeki berrak, sarih tondan kurmaya çalıştım. Ötesi berisi ajite etme, yıkımı olağan kılma tehlikesini de taşıyor. Hem bana kalırsa bu, kurmacaya da azaptır.
■ “Dilim ceviz doğurdu”; “Kar acayip sıcaktı”, “Göbek deliğinden yaşların boşalması” ve “Gözün lisana gelmesi” üzere lisan oyunlarınızı konuşmadan geçmek istemem.
Yıkımın, kaybın, yasın; bilememelerin, şaşmaların orta yerinde insanın, hayvanın, ağacın… vücut bütünlüğünün korunamadığı vakitlerde yaşıyoruz. Lisanımızı, duyularımızı, zihnimizi bu vakit şekillendiriyor. Hiçbir şey olmuyormuş üzere bilgili olanın konforundan konuşmaya, yazmaya devam etmek bana hiç mümkün görünmüyor. Hem öykülerimiz biricik olmayabilir lakin dileğimiz biricik. Bu konut, dışarının beklentisinden değil; kendi sesim, sözcüklerim, gerçekliğimden itibaren esneyebilir, değişebilir, katmanlanabilir. Bunun içinse yansımalar, ikilemeler, ünlemler, sesler, tabirler, noktalama işaretleri, imajlar, imajlar… türlü aracı var. Neden kullanmayayım değil mi?
