MELİSA VARDAL – İnsanlarla kediler ortasındaki bağ, tarih boyunca kutsallıkla tahakküm, hayranlıkla dehşet ortasında gidip geldi. “İnsanını Nasıl Eğitirsin?”, bu uzun ve çelişkili birlikteliği aykırısından okuyan anlatısıyla, dünyayı “insanlar tarafından istila edilmiş” bir gezegen olarak tanımlıyor. Kitabın anlatıcısı olan kediye nazaran dış dünya güçlü, insan çeşidi ise hem tehlikeli hem de vazgeçilmez. Sayıca çok, hayat alanlarını dönüştürme konusunda son derece mahir olan bu iri primatlarla birebir yuvayı paylaşmak, hayatta kalmanın en inançlı yollarından biri… Sayfaları çevirirken tarihî bir perspektif de karşımıza çıkıyor. Antik Mısırdan Orta Çağ’a kadar kedilerle insanların inişli çıkışlı bağını hatırlatılıyor. Ancak en güçlü çıkarım, çağdaş ömürde bu iki cinsin birlikte var olma mecburiliği ve bunun nasıl ustalıkla yönetilebileceği üzerine kuruluyor. İleti açık: Eğitilmiş bir insan, ömür uzunluğu sadık bir yoldaş olabilir. Kitap, insanları büyük maymunlar ailesinin gürültücü, sakar lakin potansiyel olarak zeki üyeleri olarak tanım ediyor.
‘Şeykoli’ eleştirisi
Kitabın en çarpıcı ve en eğlenceli kavramlarından biri kedilerin insanlara mahsus bir hastalık olarak nitelediği “şeykoli”. Şeykoli, insanların vücutlarına âdeta ikinci bir deri üzere yapışan giysilerle, çantalarla, aksesuarlarla ve bitmek bilmeyen objelerle kurduğu takıntılı bağlantıyı tanımlıyor. Anlatıcıya nazaran beşerler, hayatlarının büyük kısmını “eşya taşımak, eşyaları izlemek, eşyalarla konuşmak”la geçiriyor. Bu takıntı gündelik hayatın her alanına sızar en kolay muhtaçlıklar bile karmaşık ritüellere dönüşür. Beslenme ise bunun en somut örneğidir: “Birkaç dakikada yapılabilecek bir süreç, şeykoli yüzünden saatlerce sürebilir.” Yiyecekler evvelce parçalanır, tanınmaz hâle getirilir, kapalı objelerin içine hapsedilir; sonra gürültülü ve tehlikeli aletlerle yine işlenir. Akabinde bu objelerin tamamı tek tek yıkanır, ovulur, kurutulur. Yemek yemenin bile kolay bir avlanma aksiyonu olmaktan çıkıp, saatler süren, gürültülü ve tehlikeli aletlerle dolu bir ritüele dönüşmesi, kedinin bakış açısından trajikomik bir tablo yaratıyor. Kedilere nazaran şeykoli, insan davranışlarının sırf mutfakla sonlu olmayan bir özeti üzere. Beşerler dışarı çıkarken yanlarında o kadar çok eşya taşır ki, bunları taşıyabilmek için “çanta” ismi verilen ek objelere muhtaçlık duyarlar. Anlatıcıya nazaran tüm bu yük, insanları daha da hantal ve sakar hâle getiriyor.
En tehlikeli rakip
Kitapta insan yavruları açıkça “en tehlikeli rakip” olarak tanımlanıyor. Doğdukları anda tüm ilgiyi üzerlerine çeken, bağıran, etrafa çarpan bu küçük varlıklarla çatışmaya girmek yerine stratejik bir dostluk öneriliyor. Aksi hâlde toplumsal statü kaybı, yasaklı alanlar ve dışlanma kaçınılmaz. Kedinin önerisi net: Tetikte ol, gerekirse feryat et ancak iz bırakacak kadar ileri gitme.
